Türkiye’de birçok uyuşmazlıkta mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Bu aşama atlanırsa dava, esasına girilmeden dava şartı yokluğu nedeniyle usulden reddedilir. Bu rehberde hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuğun zorunlu olduğunu, sürecin nasıl işlediğini ve dikkat edilmesi gereken noktaları açıklıyoruz.
Hangi uyuşmazlıklarda arabuluculuk zorunlu?
| Uyuşmazlık | Zorunlu olduğu tarih | Arabuluculuk süresi |
|---|---|---|
| İşçi-işveren alacak ve tazminat talepleri, işe iade | 1 Ocak 2018 | 3 hafta (+1 hafta) |
| Konusu para olan ticari davalar | 1 Ocak 2019 | 6 hafta (+2 hafta) |
| Tüketici hakem heyeti sınırını aşan tüketici uyuşmazlıkları | 28 Temmuz 2020 | 3 hafta (+1 hafta) |
| Kira, kat mülkiyeti, komşu hakkı ve ortaklığın giderilmesi uyuşmazlıkları | 1 Eylül 2023 | 3 hafta (+1 hafta) |
Kıdem ve ihbar tazminatı, fazla mesai, yıllık izin ücreti ve işe iade talepleri bu kapsamdadır. İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları ise zorunlu arabuluculuk kapsamı dışındadır.
Süreç nasıl işler?
- Başvuru: Karşı tarafın yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki adliyenin arabuluculuk bürosuna başvurulur. Başvuru e-Devlet üzerinden de yapılabilir.
- Arabulucu atanması: Büro, listeden bir arabulucu görevlendirir. Arabulucu tarafları telefon, e-posta veya tebligatla ilk toplantıya davet eder.
- Görüşmeler: Toplantılar yüz yüze ya da ses ve görüntü bağlantısıyla yapılabilir. Arabulucu karar vermez; tarafların anlaşmasına yardımcı olur.
- Son tutanak: Süreç anlaşma, anlaşamama veya taraflardan birinin katılmaması ile sona erer ve son tutanak düzenlenir.
Anlaşma sağlanırsa ne olur?
Anlaşma belgesi taraflar, varsa avukatları ve arabulucu tarafından birlikte imzalanırsa ilam niteliğinde belge sayılır; ayrıca mahkemeden icra edilebilirlik şerhi almaya gerek kalmadan icraya konulabilir. Anlaşılan konular hakkında daha sonra dava açılamaz. Bu nedenle anlaşma metnindeki tutarların, ödeme tarihlerinin ve feragat edilen hakların dikkatle kontrol edilmesi gerekir.
Anlaşma sağlanamazsa ne olur?
Son tutanağın aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir örneği dava dilekçesine eklenerek dava açılır. Örneğin işe iade taleplerinde son tutanak tarihinden itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılmalıdır. Arabulucuya başvurudan son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.
İlk toplantıya katılmamanın sonucu
Geçerli bir mazereti olmadan ilk arabuluculuk toplantısına katılmayan taraf, sonradan açılan davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutulur ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmez. Bu nedenle davete mutlaka katılmak veya mazeret bildirmek önemlidir.
Arabuluculuk ücreti kimin?
Taraflar anlaşırsa arabuluculuk ücreti, aksi kararlaştırılmadıkça taraflarca eşit olarak ödenir. İş ve tüketici uyuşmazlıklarında anlaşma sağlanamazsa iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve daha sonra açılan davada yargılama giderine eklenir.
Sonuç
Zorunlu arabuluculuk, işçilik alacakları, kira ve tüketici uyuşmazlıkları gibi birçok alanda davanın ilk adımıdır. Sürecin doğru yönetilmesi, hem anlaşma ihtimalini artırır hem de olası davada hak kaybını önler. Başvuru öncesinde haklarınızı ve talep tutarlarınızı netleştirmek için hesaplama araçlarımızı kullanabilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez.
